D.O.M.
Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie – widok zewnętrzny

Case study · Zamek Lubelski/51°15′ N · 22°34′ E

Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie

Od szaf pełnych dokumentacji archiwalnych do rozwiązania w standardzie D.O.M.

Zobacz metodologię D.O.M. Kontakt
  • D Dokumentacja
  • O Ocena
  • M Monitoring
Przewiń, aby rozpocząć

Rozdział I · Archiwum

Dlaczego to było potrzebne?

2713 stron, ponad 150 opracowań — i ani jednego wspólnego standardu danych.

  1. 01

    Duża ilość archiwaliów bez spójnej struktury i łatwej analizy

  2. 02

    Brak kompletnej, metrycznie wiarygodnej dokumentacji cyfrowej obiektu

  3. 03

    Potrzeba połączenia danych archiwalnych, oceny technicznej i digitalizacji w jednym standardzie

150+
opracowań archiwalnych
2713
stron dokumentacji
brak
jednolitego standardu danych

Rozdział II · Metoda

Co wprowadzamy: D.O.M.

Standard Dokumentacja–Ocena–Monitoring jako rozszerzenie karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego (karty białej) o komplet załączników, produkty digitalizacji i systematyczny nadzór.

  1. Kład wnętrza kaplicy z polichromiami wygenerowany z chmury punktów

    Dokumentacja

    Co obejmuje

    Zintegrowana baza archiwaliów + inwentaryzacja cyfrowa + opis architektoniczny

    Po co

    Żeby każdy kolejny etap (analizy, projekty, konserwacja) miał metryczną podstawę

  2. Polichromie we wnętrzu kaplicy – widok z nawy w kierunku prezbiterium

    Ocena

    Co obejmuje

    Ekspertyza techniczna: konstrukcja / materiały / zawilgocenie / mykologia + wnioski i zalecenia

    Po co

    Żeby decyzje o pracach opierały się na diagnozie, nie na intuicji

  3. Sieć reperów referencyjnych na planie zamku

    Monitoring

    Co obejmuje

    Monitoring rys, reperów, wilgotności i przeglądów okresowych

    Po co

    Żeby utrzymać kontrolę nad stanem obiektu i wcześnie wykrywać zmiany

Rozdział III · Pomiar — Etap I

Inwentaryzacja cyfrowa

Skaning laserowy TLS i fotogrametria — metryczny fundament dla wszystkiego, co dzieje się dalej.

  1. 01

    Repery

    36 punktów referencyjnych

  2. 02

    Skaning TLS

    ~150 stanowisk skanera

  3. 03

    Fotogrametria UAV

    13 000+ zdjęć z GPS RTK

  4. 04

    Fotogrametria naziemna

    zdjęcia z poziomu terenu

  5. 05

    Produkty cyfrowe

    chmura punktów · model 3D · kłady i widoki

Workflow digitalizacji zabytku

ARozmieszczenie 36 reperów na zamkuBZamontowany reper referencyjnyKliknij, aby powiększyć
ASkanowanie zewnętrza kaplicyBSkanowanie wnętrza kaplicy
AOblot dronem z GPS RTKBFotogrametria powietrzna

01 / 03

36

reperów referencyjnych

Repery referencyjne

Zamontowano 36 reperów referencyjnych na terenie zamku i kaplicy – układ odniesienia pod przyszłe porównania geodezyjne, monitoring osiadań i przemieszczeń.

Schemat rozmieszczenia 36 reperów na terenie zamku Fotografia zamontowanego repera referencyjnego

02 / 03

~150

pozycji skanowania TLS

Skaning laserowy TLS

Ok. 150 pozycji skanowania – pełne zewnętrze (zamek i kaplica) oraz wnętrze kaplicy. Chmury punktów stanowią metryczną podstawę dla dokumentacji rysunkowej i modeli 3D.

Skaner laserowy ustawiony przed elewacją Kaplicy Trójcy Świętej Skaner laserowy we wnętrzu kaplicy z widocznymi polichromiami

03 / 03

13 000+

zdjęć z drona z GPS RTK

Fotogrametria powietrzna i naziemna

UAV z GPS RTK – ponad 13 000 zdjęć zewnętrza zespołu zamkowego i kaplicy. Rejestracja i integracja danych TLS + fotogrametria w jednolity układ odniesienia.

Dron wykonujący oblot fotogrametryczny nad Kaplicą Trójcy Świętej Dron w trakcie pozyskiwania zdjęć do fotogrametrii

04

Integracja danych – chmury punktów i modele 3D

Rejestracja i integracja danych TLS z fotogrametrią w jednolity, georeferencyjny układ odniesienia. Chmury punktów jako podstawa modeli 3D i dokumentacji rysunkowej.

01 / 03

Przekrój przez chmurę punktów TLS

Chmura punktów

02 / 03

Model 3D zespołu zamkowego

Model 3D · zewnętrze

03 / 03

Model 3D wnętrza kaplicy

Model 3D · wnętrze

05

Produkty

Modele i dokumentacja rysunkowa – rysunki inwentaryzacyjne (rzuty, przekroje, elewacje), kłady i widoki, druk makiety 3D w skali 1:100.

  • aChmury punktów (zewnętrze zespołu zamkowego i kaplicy + wnętrze kaplicy)
  • bModele 3D
  • cKłady i widoki inwentaryzacyjne
  • dRysunki inwentaryzacyjne (rzuty/przekroje/elewacje)
  • eMakieta 3D 1:100
Makieta kaplicy w skali 1:100
Makieta 3D w skali 1:100
Timelaps druku makiety 3D

Rozdział IV · Diagnoza — Etap II

Ekspertyza, archiwalia i AI

Ekspertyza techniczna, analiza archiwaliów wspomagana AI/RAG i plan monitoringu.

Analiza AI

Archiwalia + AI/RAG

RAG to technika, w której model językowy nie odpowiada „z pamięci”, lecz najpierw wyszukuje fragmenty dokumentów najbardziej adekwatne do pytania, a następnie generuje odpowiedź wyłącznie na ich podstawie – z przypisaniem do konkretnych źródeł.

Dla dokumentacji zabytków, która liczy setki opracowań z dziesiątek lat, ręczna analiza jest czasochłonna i podatna na pominięcia. RAG pozwala zadać pytanie w języku naturalnym i w sekundy uzyskać odpowiedź opartą o pełen zasób archiwalny.

150+
opracowań archiwalnych
2713
stron dokumentacji
60+
lat archiwaliów
1
spójna baza wiedzy

Jak działa pipeline RAG

  1. 1
    Digitalizacja archiwaliów

    150+ opracowań (2713 stron) zeskanowanych i poddanych OCR – od protokołów z lat 60. po najnowsze ekspertyzy.

  2. 2
    Chunking i indeksowanie

    Dokumenty dzielone na fragmenty semantyczne i konwertowane na reprezentacje wektorowe (embeddings) w bazie wiedzy.

  3. 3
    Wyszukiwanie semantyczne

    Na pytanie użytkownika system wyszukuje fragmenty dokumentów o największym podobieństwie znaczeniowym – niezależnie od użytych słów.

  4. 4
    Generowanie odpowiedzi (LLM)

    Model językowy otrzymuje znalezione fragmenty jako kontekst i generuje odpowiedź – wyłącznie na podstawie dostarczonych źródeł.

  5. 5
    Weryfikacja i cytowanie

    Każda odpowiedź zawiera odwołanie do konkretnego dokumentu źródłowego, co umożliwia weryfikację i zachowuje ścieżkę audytu.

Schemat workflow RAG i LLM
Workflow: dokumentacja → RAG → LLM
Kategorie dokumentacji archiwalnej
Kategorie dokumentacji archiwalnej

Kluczowy wniosek

Analiza AI ujawniła, że kluczowym przełomem w historii kaplicy było podbicie fundamentów w latach 2006–2007, które zakończyło trwające od XVII w. problemy z osiadaniem. Żadne pojedyncze opracowanie nie dawało pełnego obrazu – dopiero zestawienie 150+ źródeł pozwoliło zrekonstruować wieloczynnikowy mechanizm degradacji.

Oś czasu kaplicy

  1. XVII w.

    Początek problemów z osiadaniem konstrukcji

  2. od lat 60. XX w.

    Narasta archiwum: protokoły, ekspertyzy i opracowania – ponad 150 pozycji

  3. 2006–2007

    Podbicie fundamentów – przełom kończący osiadanie

  4. dziś

    Pomiary geodezyjne potwierdzają trwałą stabilizację; standard D.O.M. porządkuje całą wiedzę o obiekcie

Wnioski z analizy AI

  1. 01

    Problemy kaplicy: wieloczynnikowe (podłoże – konstrukcja – wilgoć – dach)

  2. 02

    Główna przyczyna odkształceń: zapadowe podłoże lessowe i nierówne posadowienie fundamentów

  3. 03

    Przełom: podbicie fundamentów (2006–2007) i stabilizacja konstrukcji

  4. 04

    Zawilgocenie murów jako czynnik degradujący konstrukcję i polichromie

  5. 05

    Lekki dach kluczowy dla stateczności (zwiększenie ciężaru grozi ponownym osiadaniem)

  6. 06

    Pomiary geodezyjne potwierdzają trwałą stabilizację konstrukcji

Ustalenia techniczne

Pokrycie i obróbkidobryOgólnie dobry stan; wyłaz do pilnej naprawy; lokalne nieszczelności eksploatacyjne
WięźbazadowalającyBrak oznak degradacji biologicznej; izolacja termiczna nieciągła
Okapydo naprawyNieszczelności technologiczne umożliwiające bytowanie ptaków (czynnik degradacji)
Kaplica i elewacjestabilneRysy niekonstrukcyjne bez wpływu na nośność i stateczność
PiwnicezłyZły stan techniczny i wilgotnościowy (zawilgocenie, zasolenie, aktywna korozja stali)
Przyziemie i opaskido naprawyUszkodzenia sprzyjające podciąganiu kapilarnemu

Zalecenia monitoringowe

Rytm kontroli w perspektywie pięciu lat – każdy znacznik to jedna kontrola.

co 3 miesiące

Poddasze

Monitoring przecieków i wilgotności – minimum co 3 miesiące

co 6 miesięcy

Tynki i polichromie

Kontrole stanu tynków i polichromii

co rok

Rysy i przemieszczenia

Monitoring plomb (roczny / 5-letni) + coroczna kontrola geodezyjna reperów

co 5 lat

Posadowienie

Cykliczne badania geotechniczne lub interwencyjnie

Dokumentacja badań

Rozdział V · Karta — Etap III

Model dokumentacji D.O.M.

Struktura dokumentacji D.O.M. jako rozszerzenie karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego (karty białej) o komplet załączników cyfrowych.

Karta D.O.M. – podgląd struktury

Kliknij stronę, aby ją powiększyć.

Strona 1 / 4
Strona 2 / 4
Strona 3 / 4
Strona 4 / 4

Spis załączników

01Ikonografia i kalendarium

Kalendarium historyczne i materiał ikonograficzny obiektu.

02Opis architektoniczny – elewacje
03Opis architektoniczny – wnętrze
04Opis architektoniczny – zagospodarowanie terenu
05Ocena stanu zachowania – elewacje
06Ocena stanu zachowania – wnętrze
07Ocena stanu zachowania – zagospodarowanie terenu
08Ocena wartości architektonicznej
09Inwentaryzacja cyfrowa

Model 3D, kłady, elewacje, rzut sytuacyjny.

Wdrożenie – Kaplica Trójcy Świętej

Kaplica w liczbach

Metryki dotyczące wyłącznie tego obiektu.

150+
Pozycji skanowania TLS
13 000+
Zdjęć do fotogrametrii
150+
Opracowań archiwalnych
2713
Stron dokumentacji
36
Reperów referencyjnych
1:100
Makieta 3D (skala)

Rozdział VI · Skala

Poza kaplicą: model zbudowany na 37 obiektach

Ten rozdział nie dotyczy już samej kaplicy. Model dokumentacji D.O.M., który zastosowaliśmy w Kaplicy Trójcy Świętej, został opracowany na zbiorze referencyjnym 37 obiektów zabytkowych o zróżnicowanej typologii.

1

obiekt – Kaplica Trójcy Świętej

tu model zastosowaliśmy

37

obiektów – zbiór referencyjny

na nich model opracowaliśmy

Wszystkie dane poniżej dotyczą całego zbioru 37 obiektów, nie kaplicy

Przegląd obiektów ze zbioru referencyjnego 37 zabytków

Wolumen danych (cały zbiór)

5460 GB

Łącznie dla 37 obiektów

Średnio na obiekt

148 GB

Uśredniony wolumen danych

Pliki fotograficzne (37 obiektów)

Fotogrametria42 000
Architektura11 340
Ocena stanu technicznego5 625

Średni rozkład czasu pracy na obiekt

  • Wizja lokalna28%
  • Kwerenda archiwalna + opracowanie architektury27%
  • Opracowanie oceny stanu technicznego18%
  • Digitalizacja (TLS/foto/widoki/druk 3D)27%

Epilog

Wnioski

  1. 1

    Wysoki potencjał transferowalności (możliwość implementacji dla innej typologii obiektów)

  2. 2

    Możliwość tworzenia precyzyjnych, bezinwazyjnych odwzorowań przestrzennych

  3. 3

    Skuteczne monitorowanie stanu zachowania jako punkt wyjścia do planowania działań konserwatorskich i adaptacyjnych

  4. 4

    Trwały zapis zwiększający dostępność dziedzictwa (np. wirtualne spacery, dotykowe modele 3D)

Od szaf pełnych papieru — do jednej, żywej karty obiektu.

Ludzie projektu

Zespół

  • Zdjęcie prof. Bogusława Szmygina

    Prof. dr hab. inż. Bogusław Szmygin

    Kierownik projektu

  • Zdjęcie dr. Macieja Trochonowicza

    Dr inż. Maciej Trochonowicz

    Analiza dokumentacji archiwalnej, ocena stanu technicznego, badania laboratoryjne

  • Zdjęcie dr. Bartosza Szostaka

    Dr inż. Bartosz Szostak

    Analiza dokumentacji archiwalnej, ocena stanu technicznego, badania laboratoryjne

  • Zdjęcie Michała Waca

    Mgr inż. Michał Wac

    Digitalizacja, inwentaryzacja, montaż reperów, mapy wilgotności, oznaczenia rys, dokumentacja D.O.M. w zakresie inwentaryzacji

  • Zdjęcie Weroniki Kendzierawskiej-Foryś

    Mgr inż. Weronika Kendzierawska-Foryś

    Pozyskanie danych archiwalnych, dokumentacja D.O.M. w zakresie oceny stanu technicznego

  • Zdjęcie Karoliny Kluz

    Mgr inż. arch. Karolina Kluz

    Pozyskanie danych archiwalnych, dokumentacja D.O.M. w zakresie wartościowania architektonicznego

Kontakt

Dane kontaktowe

Katedra Konserwacji Zabytków
Wydział Budownictwa i Architektury
Politechnika Lubelska
m.wac@pollub.pl